Глоссарий

📖 Математикалық терминдер сөздігі

Орысша нұсқасы →
🎯 ҰБТ балыңды біл — нақты емтихан форматындағы тегін сынақБастау →
📖

Сөздікті қалай пайдалану керек

Мұнда 5–11 сынып курсының негізгі математикалық терминдері жинақталған — ҰБТ тапсырмаларында кездесетін алгебра, геометрия және анализ бастамалары ұғымдары. Анықтамалар қысқа: бір-екі жол, тек мәні.
Терминді бірінші әрпі бойынша әліпби жолынан немесе Ctrl + F пернелер тіркесімі арқылы іздеңдер (телефонда — «Беттен табу»).

Әліпби

А · Ә · Б · В · Г · Д · Е · Ж · И · К · Қ · Л · М · Н · О · Ө · П · Р · С · Т · Ұ · Ү · Ф · Х · Ц · Ш · І · Э

А

  • Абсцисса — жазықтықтағы нүктенің бірінші координатасы — өсі бойымен саналатыны.
  • Абсцисса өсі — тікбұрышты координаталар жүйесіндегі көлденең координаталық түзуі.
  • Айналу денесі — жазық фигураны түзудің (айналу өсінің) айналасында айналдырғанда шығатын дене.
  • Айнымалының мүмкін мәндері — берілген алгебралық өрнек мағынаға ие болатын әріптердің (айнымалылардың) мәндері.
  • Аксиома — дәлелдеусіз ақиқат деп қабылданатын тұжырым.
  • Алгебра — функциялар, теңдеулер, теңсіздіктер, сондай-ақ түрлендіру мен есептеу заңдары зерттелетін математика бөлімі.
  • Алгебралық қосынды — «+» және «–» таңбалары арқылы бірнеше қосылғыштан құралған өрнек.
  • Алмастыру — элементтен құралған, басқаларынан тек ретімен ерекшеленетін тіркес; алмастырулардың саны .
  • Алғашқы функция — белгілі бір аралықта теңдігі орындалатын функциясы, мұндағы — берілген функция.
  • Анықталмаған интеграл — берілген функцияның белгілі бір аралықтағы барлық алғашқы функциясының жиынтығы.
  • Анықталған интеграл — алғашқы функцияның интегралдаудың жоғарғы және төменгі шектеріндегі мәндерінің айырымы.
  • Апофема — дұрыс пирамиданың төбесінен жүргізілген бүйір жағының биіктігі.
  • Арифметикалық квадрат түбір — квадраты түбір астындағы өрнекке тең теріс емес сан: және .
  • Арифметикалық прогрессия — екіншісінен бастап әрбір мүшесі алдыңғысына бір ғана санын (прогрессияның айырымын) қосқанға тең тізбек.
  • Арифметикалық прогрессияның айырымы — келесі мүшені алу үшін прогрессияның әр мүшесіне қосылатын саны.
  • Арккосинус — санының арккосинусы (мұндағы ) — косинусы -ке тең, аралығындағы бұрыш.
  • Арккотангенс — санының арккотангенсі — котангенсі -ке тең, аралығындағы бұрыш.
  • Арксинус — санының арксинусы (мұндағы ) — синусы -ке тең, аралығындағы бұрыш.
  • Арктангенс — санының арктангенсі — тангенсі -ке тең, аралығындағы бұрыш.
  • Асимптота — функция графигі шексіз жақындай беретін, бірақ қиып өтпейтін (не шектеулі рет қана қиятын) түзу.
  • Аудан — фигура алып тұрған жазықтық бөлігінің мөлшерін көрсететін шама.

↑ әліпбиге

Ә

  • Әріпті өрнек — құрамында әріптер бар математикалық өрнек.

↑ әліпбиге

Б

  • Бірлік шеңбер — центрі координата басында жатқан радиусты шеңбер; кез келген бұрыштың синусы мен косинусы сол арқылы анықталады.
  • Бірмүше — сандардың, айнымалылардың және олардың дәрежелерінің көбейтіндісі.
  • Бүйір беті — көпжақтың немесе айналу денесінің табандарынсыз алынған бет бөлігі.
  • Бүтін сандар — натурал сандар, оларға қарама-қарсы теріс сандар және нөл.
  • Бұрыш — басы ортақ екі жарты түзуден (сәуледен) құралған геометриялық фигура.
  • Бұрыштың биссектрисасы — бұрыштың төбесінен шығып, оны екі тең бұрышқа қақ бөлетін сәуле.
  • Бұрыштың төбесі — бұрыш қабырғаларының ортақ басы.
  • Бұрыштың қабырғалары — бұрышты құрайтын жарты түзулер (сәулелер).
  • Бөлшек-рационал теңдеу — айнымалысы бөлшектің бөлімінде тұратын теңдеу.
  • Бөлшектің алымы — бөлшек сызығының үстіндегі сан немесе өрнек; неше тең бөлік алынғанын көрсетеді.
  • Бөлшектің бөлімі — бөлшек сызығының астындағы сан немесе өрнек; бүтіннің неше тең бөлікке бөлінгенін көрсетеді.

↑ әліпбиге

В

  • Вектор — басы бірінші нүкте (вектордың басы), соңы екінші нүкте (вектордың ұшы) болатын бағытталған кесінді.
  • Векторлық шама — сандық мәнімен (модулімен) де, бағытымен де сипатталатын шама.
  • Вертикаль бұрыштар — төбесі ортақ, қабырғалары бір-бірінің қабырғаларының жалғасы болатын бұрыштар.

↑ әліпбиге

Г

  • Геометриялық прогрессия — екіншісінен бастап әрбір мүшесі алдыңғысын бір ғана санына (прогрессияның еселігіне) көбейткенге тең тізбек.
  • Геометриялық прогрессияның еселігі — келесі мүшені алу үшін прогрессияның әр мүшесі көбейтілетін саны.
  • Гипербола — кері пропорционалдығының графигі; екі тармақтан тұрады.
  • Гипотенуза — тікбұрышты үшбұрыштың тік бұрышқа қарсы жатқан қабырғасы; оның ең ұзын қабырғасы.
  • Гомотетия — фигураның әр нүктесі гомотетия центрінен шыққан сәулеге көшетін, ал центрден өлшенген қашықтықтардың бәрі бір ғана санына көбейтілетін жазықтық түрлендіруі.
  • Градус — жазыңқы бұрыштың бөлігіне тең бұрыш өлшем бірлігі.

↑ әліпбиге

Д

  • Диаметр — шеңбердің центрі арқылы өтетін хорда; екі радиусқа тең.
  • Дискриминант — квадрат теңдеуі үшін өрнегі; түбірлерінің саны оның таңбасы бойынша анықталады.
  • Дифференциалдау — функцияның туындысын табу.
  • Дұрыс көпбұрыш — барлық қабырғасы тең әрі барлық бұрышы өзара тең дөңес көпбұрыш.
  • Дұрыс пирамида — табанында дұрыс көпбұрыш жататын, төбесі сол көпбұрыштың центріне проекцияланатын пирамида.
  • Дәреженің негізі — өрнегіндегі саны; ал дәреже көрсеткіші деп аталады.
  • Дөңгелек — шеңбермен шектелген жазықтық бөлігі.
  • Дөңгелек сегменті — хордамен және сол хорда тартатын доғамен шектелген дөңгелек бөлігі.
  • Дөңгелек секторы — екі радиуспен және олардың арасындағы доғамен шектелген дөңгелек бөлігі.
  • Дөңес көпбұрыш — кез келген қабырғасы жататын кез келген түзуге қатысты бір жарты жазықтықта жататын көпбұрыш.

↑ әліпбиге

Е

  • Екі санның қатынасы — осы сандардың бөліндісі; біреуінің екіншісінен неше есе үлкен екенін көрсетеді.
  • Ең кіші ортақ еселік (ЕКОЕ) — берілген сандардың әрқайсысына қалдықсыз бөлінетін ең кіші натурал сан.
  • Ең үлкен ортақ бөлгіш (ЕҮОБ) — берілген сандар қалдықсыз бөлінетін ең үлкен натурал сан.

↑ әліпбиге

Ж

  • Жазықтық — барлық бағытта шексіз созылатын, шеті жоқ бет.
  • Жазыңқы бұрыш — қабырғалары толықтауыш жарты түзулер болатын бұрыш; градустық өлшемі 180°-қа тең.
  • Жай сан — -ден үлкен, дәл екі бөлгіші — бірі мен өзі — бар натурал сан.
  • Жарты жазықтық — жазықтықта жатқан түзудің бір жағында орналасқан жазықтық бөлігі.
  • Жиын — ортақ белгісі бойынша біріктірілген нысандардың (элементтердің) жиынтығы.
  • Жұп функция — анықталу облысы координата басына қарағанда симметриялы әрі теңдігі орындалатын функция.

↑ әліпбиге

И

  • Интервал — ұштары кірмейтін сандық аралығы.
  • Иррационал сан — бүтін және натурал сандары арқылы бөлшегі түрінде жазуға болмайтын сан; ондық жазылуы шексіз әрі периодсыз.
  • Иррационал теңдеу — айнымалысы түбір таңбасының астында тұратын теңдеу.

↑ әліпбиге

К

  • Катет — тікбұрышты үшбұрыштың тік бұрышқа іргелес қабырғасы.
  • Квадрат теңдеу — түріндегі теңдеу, мұндағы .
  • Квадрат үшмүше — түріндегі көпмүше, мұндағы .
  • Квадраттық функция — түріндегі функция, мұндағы ; графигі — парабола.
  • Келтіру формулалары — және түріндегі бұрыштардың тригонометриялық функцияларын бұрышының функцияларына келтіретін формулалар.
  • Кемімелі функция — аргументтің үлкен мәніне функцияның кіші мәні сәйкес келетін функция.
  • Кері пропорционалдық — тәуелділігі, мұндағы ; шамалардың көбейтіндісі тұрақты болып қалады.
  • Кері функция — бастапқы функцияның әр мәніне сол мән алынған аргументті сәйкес қоятын функция.
  • Кесінді — екі нүктемен шектелген түзу бөлігі.
  • Коллинеар векторлар — бір түзудің немесе параллель түзулердің бойында жататын нөлдік емес векторлар.
  • Комбинаторика — мүмкін болатын тіркестердің санын есептеу тәсілдерін зерттейтін математика бөлімі.
  • Конус — тікбұрышты үшбұрышты катеттерінің бірін айнала айналдырғанда шығатын дене.
  • Координата басы — абсцисса өсі мен ордината өсінің қиылысу нүктесі; санақ осы нүктеден басталады.
  • Координаталық жазықтық — координаталар жүйесі берілген жазықтық.
  • Косинустар теоремасы — үшбұрыш қабырғасының квадраты қалған екі қабырғасының квадраттарының қосындысынан олардың арасындағы бұрыштың косинусына көбейтілген екі еселенген көбейтіндісін азайтқанға тең: .
  • Коэффициент — әріпті өрнектегі сандық көбейткіш.
  • Куб — барлық қыры тең тікбұрышты параллелепипед.
  • Көлем — дененің кеңістікте қанша орын алатынын көрсететін шама.
  • Көпбұрыш — тұйық сынықпен шектелген жазық фигура: сынықтың көршілес буындары бір түзудің бойында жатпайды, ал көршілес еместерінің ортақ нүктесі болмайды.
  • Көпбұрыштың диагоналі — көпбұрыштың көршілес емес екі төбесін қосатын кесінді.
  • Көпжақ — беті көпбұрыштардан құралған дене.
  • Көпжақтың жағы — көпжақтың беті құралатын жазық көпбұрыш.
  • Көпжақтың қыры — көршілес екі жағы қиылысатын кесінді.
  • Көпмүше — бірнеше бірмүшенің қосындысы.
  • Көрсеткіштік теңдеу — айнымалысы дәреже көрсеткішінде тұратын теңдеу.
  • Көрсеткіштік функция — түріндегі функция, мұндағы және .

↑ әліпбиге

Қ

  • Қисық сызықты трапеция — теріс емес үзіліссіз функциясының графигімен, өсімен және , түзулерімен шектелген жазық фигура.
  • Қиылысатын түзулер — бір ғана ортақ нүктесі бар екі түзу.
  • Қиық пирамида — пирамиданың табаны мен табанға параллель қимасының арасындағы бөлігі.
  • Қозғалыс — нүктелер арасындағы қашықтықты сақтайтын жазықтық (немесе кеңістік) түрлендіруі.

↑ әліпбиге

Л

  • Логарифм — санының негізі бойынша логарифмі — санын алу үшін санын шығару керек болатын дәреже көрсеткіші: (, , болғанда).
  • Логарифмдік теңдеу — айнымалысы логарифм таңбасының астында тұратын теңдеу.

↑ әліпбиге

М

  • Максимум нүктесі — өту кезінде функция өсуден кемуге ауысатын нүкте.
  • Масштаб (картаның, жоспардың) — картадағы (жоспардағы) кесінді ұзындығының жер бетіндегі сәйкес қашықтыққа қатынасы.
  • Минимум нүктесі — өту кезінде функция кемуден өсуге ауысатын нүкте.
  • Монотонды функция — берілген аралықта тек өсетін немесе тек кемитін функция.

↑ әліпбиге

Н

  • Натурал көрсеткішті дәреже — бірдей көбейткіштің көбейтіндісі: ( көбейткіш).
  • Натурал логарифм — негізі болатын логарифм; түрінде белгіленеді.
  • Натурал сандар — заттарды санағанда қолданылатын сандар:
  • Ньютон биномы — екімүшесінің дәрежесі жіктелетін формула; жіктеу коэффициенттері — сандары.
  • Ньютон — Лейбниц формуласы — анықталған интегралды алғашқы функция арқылы есептеу ережесі: .

↑ әліпбиге

О

  • Ондық бөлшек — бөлімі т.с.с. болатын бөлшек; үтір арқылы жазылады (мысалы, ).
  • Ондық логарифм — негізі болатын логарифм; түрінде белгіленеді.
  • Ордината — жазықтықтағы нүктенің екінші координатасы — өсі бойымен саналатыны.
  • Ордината өсі — тікбұрышты координаталар жүйесіндегі тік координаталық түзуі.
  • Орналастыру — түрлі элементтің ішінен таңдалған элементтен құралған реттелген жиынтық: .
  • Оқиғаның ықтималдығы — оқиғаға қолайлы жағдайлар санының барлық тең мүмкіндікті жағдайлар санына қатынасы: .

↑ әліпбиге

Ө

  • Өзара кері сандар — көбейтіндісі -ге тең екі сан.
  • Өрнектің мәні — сандық өрнектегі көрсетілген барлық арифметикалық амалды орындағанда (немесе әріпті өрнекке әріптердің мәндерін қойғанда) шығатын сан.
  • Өске қатысты симметрия — фигураның белгілі бір түзуге (симметрия өсіне) қатысты симметриясы.
  • Өспелі функция — аргументтің үлкен мәніне функцияның үлкен мәні сәйкес келетін функция.
  • Өстік қима — айналу денесінің өз өсі арқылы өтетін жазықтықпен қимасы.
  • Өсу (кему) аралығы — функция өсетін (кемитін) аралық; онда туынды оң (теріс) болады.

↑ әліпбиге

П

  • Пайыз — шаманың жүзден бір () бөлігі.
  • Парабола — квадраттық функциясының графигі; болғанда тармақтары жоғары, болғанда төмен бағытталады.
  • Параболаның төбесі — абсциссасы болатын, квадраттық функция ең үлкен не ең кіші мәнін қабылдайтын парабола нүктесі.
  • Параллелепипед — алты жағының бәрі параллелограмм болатын призма.
  • Параллелограмм — қарама-қарсы қабырғалары қос-қостан параллель төртбұрыш.
  • Параллель кесінділер — параллель түзулердің бойында жататын екі кесінді.
  • Параллель түзулер — бір жазықтықта жататын, ортақ нүктесі жоқ екі түзу.
  • Периметр — көпбұрыштың барлық қабырғасы ұзындықтарының қосындысы.
  • Периодты функция — кез келген үшін теңдігі орындалатындай саны табылатын функциясы.
  • Перпендикуляр түзулер — тік бұрышпен (90°) қиылысатын екі түзу.
  • Пирамида — табаны көпбұрыш, ал бүйір жақтары ортақ төбесі бар үшбұрыштар болатын көпжақ.
  • Пирамиданың биіктігі — пирамида төбесінен табан жазықтығына түсірілген перпендикуляр.
  • Пифагор теоремасы — тікбұрышты үшбұрышта гипотенузаның квадраты катеттердің квадраттарының қосындысына тең: .
  • Планиметрия — жазықтықтағы геометриялық фигуралардың қасиеттерін зерттейтін геометрия бөлімі.
  • Призма — екі табаны параллель жазықтықтарда жатқан тең көпбұрыштар, ал бүйір жақтары параллелограмм болатын көпжақ.
  • Призманың биіктігі — табандарының жазықтықтары арасындағы перпендикуляр.
  • Пропорция — екі қатынастың теңдігі.

↑ әліпбиге

Р

  • Радиан — доғасының ұзындығы радиусқа тең центрлік бұрыш; шамасы радианға сәйкес келеді.
  • Радиус — шеңбердің центрін оның кез келген нүктесімен қосатын кесінді, сондай-ақ осы кесіндінің ұзындығы.
  • Рационал сан — бөлшегі түрінде жазуға болатын сан, мұндағы — бүтін, ал — натурал сан.
  • Ромб — барлық қабырғасы өзара тең параллелограмм.

↑ әліпбиге

С

  • Сандық тізбек — натурал сандар жиынында берілген функция: оның мәндерін нөмірлеуге болады —
  • Санның модулі — координаталық түзуде осы санды кескіндейтін нүктеден санақ басына дейінгі қашықтық; .
  • Синустар теоремасы — үшбұрыштың қабырғалары қарсы жатқан бұрыштардың синустарына пропорционал: .
  • Скаляр шама — тек өзінің сандық мәнімен толық сипатталатын шама.
  • Стереометрия — кеңістіктегі геометриялық фигуралардың қасиеттерін зерттейтін геометрия бөлімі.
  • Сфера — шардың беті: кеңістікте центрден дәл қашықтықта жатқан нүктелердің жиыны.
  • Сыбайлас бұрыштар — бір қабырғасы ортақ, ал қалған қабырғалары толықтауыш жарты түзулер болатын екі бұрыш.
  • Сызықтық теңдеу — бір айнымалысы бірінші дәрежеде тұратын түріндегі теңдеу.
  • Сызықтық функция — түріндегі функция; графигі — түзу.
  • Сүйір бұрыштың косинусы — тікбұрышты үшбұрыштағы іргелес катеттің гипотенузаға қатынасы.
  • Сүйір бұрыштың котангенсі — тікбұрышты үшбұрыштағы іргелес катеттің қарсы жатқан катетке қатынасы.
  • Сүйір бұрыштың синусы — тікбұрышты үшбұрыштағы қарсы жатқан катеттің гипотенузаға қатынасы.
  • Сүйір бұрыштың тангенсі — тікбұрышты үшбұрыштағы қарсы жатқан катеттің іргелес катетке қатынасы.
  • Сәуле (жарты түзу) — берілген нүктеден (сәуленің басынан) бір жақта жататын барлық нүктеден тұратын түзу бөлігі.

↑ әліпбиге

Т

  • Тақ функция — анықталу облысы координата басына қарағанда симметриялы әрі теңдігі орындалатын функция.
  • Теорема — ақиқаттығы аксиомалар, анықтамалар және бұрын дәлелденген тұжырымдар арқылы дәлелденетін тұжырым.
  • Тепе-теңдік — құрамындағы айнымалылардың барлық мүмкін мәнінде орындалатын теңдік.
  • Теру — түрлі элементтің ішінен реті ескерілмей таңдалған элементтен құралған жиынтық: .
  • Теңдеу — мәнін табу керек айнымалысы (әрпі) бар теңдік.
  • Теңдеуді шешу — оның барлық түбірін табу немесе түбірінің жоқ екенін дәлелдеу.
  • Теңдеудің түбірі — теңдеуге қойғанда дұрыс сандық теңдік шығатын айнымалының (әріптің) мәні.
  • Теңдеулер жүйесі — ортақ шешімдерін табу керек болатын бірнеше теңдеу.
  • Теңсіздік — екі өрнек , , немесе таңбасымен жалғанған жазба.
  • Толықтауыш жарты түзулер (сәулелер) — бір түзудің ортақ бастапқы нүктесі бар, қарама-қарсы бағытталған екі жарты түзуі.
  • Трапеция — қарама-қарсы екі қабырғасы параллель, ал қалған екеуі параллель емес төртбұрыш.
  • Трапецияның биіктігі — ұштары трапеция табандарында жататын әрі осы табандарға перпендикуляр кез келген кесінді.
  • Трапецияның орта сызығы — трапецияның бүйір қабырғаларының орталарын қосатын кесінді.
  • Тригонометрия — үшбұрыштың бұрыштары мен қабырғалары арасындағы тәуелділікті және тригонометриялық функциялардың қасиеттерін зерттейтін математика бөлімі.
  • Тура пропорционалдық — формуласымен байланысқан екі шаманың тәуелділігі, мұндағы — пропорционалдық коэффициенті.
  • Туынды — функцияның нүктедегі туындысы — аргумент өсімшесі нөлге ұмтылғандағы функция өсімшесінің аргумент өсімшесіне қатынасының шегі; функцияның өзгеру жылдамдығын көрсетеді.
  • Тік бұрыш — градустық өлшемі 90°-қа тең бұрыш.
  • Тікбұрышты координаталар жүйесі — санақ басы ортақ әрі бірлік кесінділері бірдей, өзара перпендикуляр екі координаталық түзу.
  • Тіктөртбұрыш — барлық бұрышы тік параллелограмм.
  • Түбір (n-ші дәрежелі) — -ші дәрежесі түбір астындағы санға тең сан: болса, .
  • Түзудің бұрыштық коэффициенті — теңдеуіндегі саны; түзудің өсіне көлбеулік бұрышының тангенсіне тең.

↑ әліпбиге

Ұ

  • Ұқсас үшбұрыштар — бұрыштары сәйкесінше тең, ал сәйкес қабырғалары пропорционал үшбұрыштар.

↑ әліпбиге

Ү

  • Үшбұрыштың биссектрисасы — үшбұрыш бұрышы биссектрисасының төбені қарсы қабырғадағы нүктемен қосатын кесіндісі.
  • Үшбұрыштың биіктігі — үшбұрыш төбесінен қарсы қабырғасы жататын түзуге жүргізілген перпендикуляр.
  • Үшбұрыштың медианасы — үшбұрыш төбесін қарсы қабырғаның ортасымен қосатын кесінді.
  • Үшбұрыштың орта сызығы — оның екі қабырғасының орталарын қосатын кесінді.
  • Үшбұрыштың сыртқы бұрышы — үшбұрыштың ішкі бұрышына сыбайлас бұрыш; өзіне сыбайлас емес екі ішкі бұрыштың қосындысына тең.
  • Үшбұрышқа сырттай сызылған шеңбер — осы үшбұрыштың барлық төбесі арқылы өтетін шеңбер.

↑ әліпбиге

Ф

  • Факториал — -ден -ге дейінгі барлық натурал санның көбейтіндісі: .
  • Функция (сандық) — белгілі бір жиыннан алынған тәуелсіз айнымалының (аргументтің) әр мәніне тәуелді айнымалының жалғыз мәні сәйкес қойылатын тәуелділік.
  • Функция графигіне жүргізілген жанама — график нүктесі арқылы өтетін түзуі; бұрыштық коэффициенті -ке тең.
  • Функцияның анықталу облысы — функция анықталған (өрнек мағынаға ие болатын) тәуелсіз айнымалының (аргументтің) барлық мәнінің жиыны.
  • Функцияның аргументі — мәндері функцияға қойылатын тәуелсіз айнымалы.
  • Функцияның графигі — координаталары болатын координаталық жазықтық нүктелерінің жиыны, мұндағы анықталу облысынан алынады.
  • Функцияның мәндер жиыны — тәуелді айнымалы (функция) қабылдайтын барлық мәннің жиыны.
  • Функцияның нөлі — болатын аргументтің мәні; графиктің өсімен қиылысу нүктесінің абсциссасы.

↑ әліпбиге

Х

  • Хорда — шеңбердің екі нүктесін қосатын кесінді.

↑ әліпбиге

Ц

  • Центрге қатысты симметрия — белгілі бір тиянақты нүктеге (симметрия центріне) қатысты симметрия.
  • Центроид — үшбұрыш медианаларының қиылысу нүктесінің (масса центрінің) геометриялық атауы.
  • Цилиндр — тіктөртбұрышты оның бір қабырғасын айнала айналдырғанда шығатын дене.

↑ әліпбиге

Ш

  • Шар — жарты дөңгелекті диаметрін айнала айналдырғанда шығатын дене; кеңістікте центрден -ден аспайтын қашықтықта жатқан нүктелердің жиыны.
  • Шаршы — барлық қабырғасы тең тіктөртбұрыш (немесе барлық бұрышы тік ромб).
  • Шексіз кемімелі геометриялық прогрессия — болатын геометриялық прогрессия; барлық мүшесінің қосындысы -ке тең.
  • Шеңбер — жазықтықтың берілген нүктесінен (центрінен) бірдей қашықтықта — радиус қашықтығында — жатқан барлық нүктесінің жиыны.
  • Шеңберге жүргізілген жанама — шеңбермен дәл бір ортақ нүктесі бар түзу; жанасу нүктесіне жүргізілген радиусқа перпендикуляр.
  • Шеңбердің доғасы — шеңбердің екі нүктесінің арасында жатқан бөлігі.

↑ әліпбиге

І

  • Іштей сызылған бұрыш — төбесі шеңберде жататын, ал қабырғалары оны қиятын бұрыш; сол доғаға тірелген центрлік бұрыштың жартысына тең.
  • Іштей сызылған шеңбер — көпбұрыштың барлық қабырғасын жанайтын шеңбер; центрі — биссектрисалардың қиылысу нүктесі.

↑ әліпбиге

Э

  • Экстремум — функцияның максимум және минимум нүктелерінің ортақ атауы; оларда туынды нөлге тең не мүлде болмайды.

↑ әліпбиге

📖
Сөздік толық және тегін ашық

Математика пәнінің барлық тақырыбы бойынша конспектілер — сызбалармен, «Қарапайым тілмен» түсіндірмелермен, ҰБТ тұзақтарымен және әр тақырыптың тестімен — жазылым арқылы қолжетімді.

🎯

Өзіңді толық ҰБТ-да тексер — тегін

5 пән, 120 тапсырма, 4 сағат — нақты емтихандағыдай. Балл мен әр пән бойынша нәтиже — бірден, ал осал тақырыптарды теорияға сілтемелерімен көрсетеміз.

Тегін сынақ ҰБТ тапсыру